zonnebrink 4, 7101 nc winterswijk

Mondriaan en Nolde in de Natuur

Emil Nolde Kleiner Garten

Mondriaan en Nolde in de natuur

16 mei t/m 13 september 2015

Kunstenaars zijn kunstenaars, ook al zijn ze nog niet bekend. Het is dan ook opmerkelijk dat er zo weinig aandacht is voor de weg die een kunstenaar aflegt alvorens hij naam maakt met zijn werk. In de tentoonstelling Mondriaan en Nolde in de natuur wordt dit patroon doorbroken. Dankzij een unieke samenwerking met de Nolde Stiftung Seebüll worden nooit eerder vertoonde werken van Emil Nolde (1867-1956) vergeleken met het vroege werk van Piet Mondriaan (1872-1944). En wat blijkt? Er zijn in deze vroege periode opmerkelijke overeenkomsten tussen de kunstenaars, zowel op artistiek en persoonlijk vlak.

Het lijkt op het eerste gezicht een vreemde keuze om twee kunstenaars die op het oog zo verschillen met elkaar te vergelijken. Piet Mondriaan is vooral bekend geworden door zijn abstracte werken met horizontale strepen en primaire kleurvlakken, terwijl de Duits-Deense schilder Emil Nolde vooral furore maakte met zijn expressionistische en avant-gardistische werken. In de jaren voor hun doorbraak schilderden beide kunstenaars echter realistische weergaven van de natuur, namelijk landschappen en bloemen.

Beiden kunstenaars gaven de voorkeur aan hun directe omgeving. Het witte, harde licht in zuidelijk Europa kon hen niet bekoren. Zij gaven hun voorkeur aan juist de wisselende lichtval in respectievelijk het noorden van Duitsland en in Denemarken, het rivierenlandschap rond Amsterdam en in Brabant. Het leverde landschappen op met fascinerende wolkenpartijen. De weidse landschappen met hun mystieke, magische sfeer boden bovendien een dankbaar thema om beider diepe religiositeit te uiten.

Mondriaan schilderde naast landschappen tevens veel bloemen. En ook Nolde tekende en schilderde met liefde de bloemen in de tuin rondom zijn atelier en huis in Seebüll. Mondriaan bleef dit zelfs lange tijd doen naast zijn figuratieve werk en ook Nolde liet zich, ondanks de expressionistische richting die hij in insloeg, de rest van zijn kunstenaarschap inspireren door de natuur.

Naast hun thema’s, stijl en religiositeit, deelden de kunstenaars ook hun geslotenheid. Nolde kan zelfs als mensenschuw worden getypeerd, terwijl Mondriaan sociale contacten beschouwde als afleiding, die voor zijn kunstenaarschap uiterst nadelig waren.

De artistieke doorbraak van beide kunstenaars was eveneens nagenoeg gelijktijdig. In 1909 brak Piet Mondriaan door tijdens een groepstentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam. Emil Nolde volgde in 1910 met grote tentoonstellingen in Hamburg, Essen, Jena en Hagen.

De rest van de weg van beide kunstenaars is bekend.

Bij Waanders Uitgevers verschijnt het boek Mondriaan en Nolde in de natuur met teksten van Astrid Becker, Susanne Deicher en Laura Bertens.

Emil Nolde Herfstabend auf Alsen 1903

Emil Nolde, Herfstabend auf Alsen, 1903. Olieverf op doek. © Nolde Stiftung Seebull

Piet Mondriaan - Twee Chrysanten - 1899-1900

Piet Mondriaan, Twee chrysanten, 1899-1900. Olieverf op doek op karton. Collectie Gemeentemuseum Den Haag

Piet Mondriaan - Chrysant - Aquarel

Piet Mondriaan, Chrysant, z.j.. Aquarel, gouache. Collectie Boijmans van Beuningen